Говори и обраќања
alt
Обраќање на Свечената академија по повод 11 октомври, Денот на македонското народно востание
Понеделник, 10 Октомври 2011

Почитувани,
Ценети екселенции,
Дами и господа,

Нашата татковина, Македонија, слави две децении од својата независност. Македонија слави и седум децении од народното востание кое доведе до АСНОМ – темелот на македонската државност.

Дозволете ми, од името на граѓаните на Република Македонија,  да им изразам вечна благодарност на сите кои во Народноослободителната борба учествуваа во остварувањето на сонот за слободна Македонија. Дозволете да им искажам врвен пиетет на сите што во НОБ ги дадоа своите животи за нашата слобода.

Cакам да ве замолам, сите заедно да им оддадеме почит на жртвите на оваа во нашата историја незапаметена војна, на сите борци и сонародници кои ги дале своите животи, со минута молчење.

Слава им.

По нападите на силите на оската, слободољубивите народи од целиот свет, масовно застанаа во борба против фашизмот. Таа борба против фашизмот се случи и во Македонија. Македонските партизански одреди и Комунистичката партија на Македонија се едни од првите организатори на борбата против окупацијата. Но, успехот на НОБ, нејзината масовност, нејзината универзалност, и припаѓа на цела Македонија. Борците исто така беа водени од идеалот за национално самоопределување и за создавање на слободна македонска држава. Затоа, денеска се поклонуваме пред нивната жртва. Се поклонуваме и пред делата на сите оние кои чесно и искрено во годините по војната придонесуваа за изградбата и за напредокот на новата македонска република.

Во статијата „За што се бореле Македонците и за што се борат сега“ објавена на 15 септември 1941 година  меѓу другото се вели:

„...сега, во оваа најголма војна, кога цела Европа се наоѓа во пламен и возбуда за тоа што ќе биде утре... и ние Македонците не можеме да останеме по страна од тие збиднувања и да не заземеме свој став. За слободна Македонија се бореле нашите дедовци, татковци, се бориме и ние! Ама ние мора да бидеме свесни дека со бестрашна борба сите ќе бидеме обединети и сложни против непријателите на слободата на нашиот народ и на слободата на самоопределување на сите народи. Секој човек има право на живот, исто така и секој народ има право на живот. Ако го нема, треба да се избори за истото. Македонскиот народ ќе биде слободен, ако во својата земја сам биде господар на сопствената судбина, ако биде господар на плодовите од својата работа!“

Почитувани присутни,

11 Октомври го прославуваме како ден кога во 1941 година започна народното востание. Сепак, желбата и борбата за слобода започна пред тоа. Македонскиот народ, не последен, туку меѓу првите во тогашна Југославија ги започна своите вооружени акции против окупаторските воени и полициски сили на Третиот Рајх и нивните сојузници. За тоа, впрочем, зборуваат и историските факти.

На 20 јули 1941 година е формиран Скопскиот одред. На почетокот на септември на планината Славеј се формирани одредот „Славеј“ и одредот „Дримкол“. На 17 септември се формира Прилепскиот одред „Гоце Делчев“, а на 12 октомври и Кумановскиот одред.

Познато е дека партиските организации на Скопје, Велес, Прилеп, Битола формирале посебни диверзантски групи, кои му задавале големи маки на окупаторот. Една од првите диверзантски акции беше уништувањето на германските авиони на аеродромот во Скопје на 4 јуни 1941 година. Следува августовската диверзија во рудникот Радуша за земање екслпозив, судирот кај тунелот Богомила.

Надоврзувајќи се на храбрите борбени дејства кои претходеа, ноќта на 10 спроти 11 октомври 1941 година, борците на Првиот прилепски партизански  одред „Гоце Делчев“ извршија напад на бугарската станица во градот, на прилепскиот затвор и на телефонско-телеграфската мрежа. 11 Октомври подоцна стана симбол на востанието на македонскиот народ против фашистичкиот окупатор.

Преку Народноослободителната борба, Македонија и македонските партизани станаа дел од големата и праведна сојузничка коалиција која се бореше против злото на фашизмот и нацизмот.

Од таа борба се роди и Антифашистичкото собрание на народното ослободување на Македонија – АСНОМ, кое ги удри темелите на македонската државност. Тоа го потврди и Панко Брашнаров, кој на отворањето на заседанието рече: 

„Кога сите поробени народи на Југославија се дигнаја против денешниот непријател на целото човечество - фашизмот, и македонскиот народ се нареди во таја борба. Тој во неа виде возможност да ја помогне општата борба на сите поробени народи и целото слободољубиво човечество и да го оствари својот вековен национален идеал.“

Почитувани сограѓани,

Одбележувањето на 70-годишнината од почнувањето на Народноослободителната борба доаѓа во период кога, како општество, сме длабоко навлезени во дискусија за историјата и за разните погледи и толкувања врз неа. Оваа дискусија, секако, произлегува од упорното поставување прашања кои произлегуваат од историјата, а на патот на нашите евроатлантски интеграции ги поставува соседна Грција. Грција сè уште не е во можност да ја тргне оваа бесполезна дискусија на страна и на дело да покаже дека има искрени намери со агендата 2014 и целиот Балкан да биде интегриран во Европската унија.

Некои велат дека овој притисок нè наведе самите да појдеме на пат на преиспитување на минатото. Јас велам дека станува збор за подобро запознавање со минатото, имајќи предвид дека многу личности, настани и цели епохи, кои живееја и живеат воalt нашата колективна свест, сепак ни беа скратувани или преработувани во согласност со актуелните потреби низ годините. Затоа сметам дека е добро што имаме отворена дискусија и нов пристап – еднакво и целосно празнување и славење на сите личности и настани, кои тоа објективно го заслужуваат.

Една од дискусиите кои притоа се наметнуваат, една од според мене неиздржаните тези, е онаа за некаков конфликт на личности и настани од нашата историја, кои не егзистирале ниту во приближно ист период.

Тезата е дека со празнувањето на едни личности и на едни епохи, некако се намалува придонесот на другите. Ова е  навистина несериозен пристап. Како што денеска, со полн пиетет и гордост, сме собрани да им оддадеме должна почит на борците од Народноослободителната борба, на луѓето, мажи и жени, Македонци, Албанци, Турци, Власи, Роми, Срби, христијани, муслимани, Евреи, кои кренаа оружје вo рака во борба против фашизмот, така утре ќе одбележуваме други празници, верски, национални, наднационални. Секоја држава, секое општество, е исклучително комплексен организам и во него  има место за сите.

Ние ги славиме луѓето зависно од нивниот придонес кон придвижувањето на земјата и нејзините луѓе напред, како примери на своето време, како луѓе кои се истакнале со своето знаење, храброст, визионерство. Делото на хероите од древното минато, од средновековието, од годините на националните борби во 19 век, на борците од 2001 година, може да се одбележува слободно и со тоа, воопшто, не се намалува или поткопува славењето на хероите од НОБ.

Напротив, празнувањето на широкиот контекст на македонската историја, дава дополнителна слава на вториот Илинден. Тоа ја става борбата против фашизмот, борбата за независна Република Македонија, во еден поширок контекст, како достоен и рамноправен дел на една вековна борба за слобода на Македонците, на сите луѓе кои живееле на овие простори.

 
Периодот на националното будење на Балканот, на распадот на империите е, секако, период на будење и на националното ривалство и омраза. Но, сите дотогашни судири меѓу балканските народи бледнеат во споредба со злосторствата извршени во Втората светска војна.

Дами и господа,

Големата војна е време кога, во борбите да се освои и да се задржи Балканот, окупаторските сили вршеле пресметани и ладнокрвни калкулации како да се поттикне омраза меѓу овдешните жители. Како да се испровоцираат и подвлечат разликите на етничка, верска линија, разликите меѓу класите, меѓу градовите и селата, сметајќи дека така ќе се постигне трајна и стабилна контрола. Последиците од оваа политика живеат со нас, на просторите на Балканот, и ден денес, и бевме сведоци дека во некои соседни држави повторно  избувнаа со истата жестокост.

Во Македонија, трајна вредност на нашата борба против фашизмот е што во неа учество земале сите етнички заедници во земјата. Што нашата традиција на соживот, навистина притисната под налетот на мрачни времиња и уште помрачни идеологии, опстојала на предизвикот и не се скршила. Тоа што ние денес, можеме да живееме заедно, се должи на цврстината на нашите предци кои не ја преминале линијата и не дозволиле оваа почва да биде затруена со омраза.

 
Македонија, во Втората светска војна, од окупацијата, доживеа и една неискажлива трагедија. Масовното апсење, прогонство и убивање на Евреите од Македонија, на над 7.000 мажи, жени, деца и старци, е најголемото злосторство извршено на овие простори, кои виделе разни освојувачи и злосторства, но не и такво зло. Оваа неразбирлива загуба на нашите соседи, пријатели, другари од детството, соученици, колеги од работа, нашите лекари и учители, на толку голем број обични секојдневни луѓе, за нас е едноставно ненадоместлива.

Масовното учество на македонските граѓани во борбата против фашизмот, упорноста да се поразат вооружените сили на ова зло, покажува дека нашите предци ја разбрале суштината на оваа нечовечна идеологија и разбрале дека, ако оваа борба биде загубена, тоа нема да биде само уште една окупација, туку дека тоа навистина ќе биде крај на сè што значи човечност на овие простори.

Почитувани сограѓани,

Денес нашата генерација има своја исто така праведна мисија, заедно сплотени да ја градиме Република Македонија, како демократска и економски напредна држава, во која ќе се негуваат вредностите на сите кои живеат на овој простор. Наша мисија е Република Македонија да ја внесеме во големото европско и евроатлантско семејство на држави, со сето достоинство кое ни следува. На тој наш пат се соочуваме со препрека.

 
Нè прашуваат: „Што ќе правите, Грција ве блокира, неправедно е тоа, но тие имаат право на вето?“

Ние одговараме: „Државата ќе продолжи со реформите. Државата ќе продолжи со развојот на економијата. Државата ќе продолжи со севкупниот развој! Ние ќе стигнеме до стандардите и до критериумите на Европската унија со своите сопствени сили, а кога ќе дојде формалното членство, сите ќе знаат дека целосно сме го заслужиле.“

 
Некои ни велат: „A што со меѓуетничките односи?“

Ние одговараме: „Тие се силни, цврсти, втемелени на почит и толеранција. Нашите сонародници, нашите граѓани од сите етницитети и вери, најдобро знаат кои се интересите на Македонија.“

 
Други ни велат: „Да, но ќе ви биде тешко, одберете го патот на попустливоста пред силата, наместо неизвесната борба.“

Ние одговараме: „Ако го направевме тоа во 1903, прашање ќе беше дали ќе имаше 11 октомври 1941. А ако овие храбри луѓе не се кренеа на востание за слобода на тој голем ден, немаше да има прашање дали ќе формиравме држава и дали ќе го имавме АСНОМ. Одговорот ќе беше НЕ. Ние веруваме во силата на правдата и правото, а не во правото на силата.“

Ме прашуваат што ќе правиме, ако во догледно време не постигнеме решение. Им одговарам дека прашањето за членство на Република Македонија во Европската унија и НАТО не е дали, туку кога. Се разбира, подобро е порано отколку подоцна. А до тогаш, деноноќно ќе работиме да станеме членка по стандарди, вредности и критериуми, а не по уцени и ултиматуми. По ова и формалниот прием ќе биде лесен.

Голем е бројот на оние кои со години нè негирале, ни го проблематизирале името, идентитетот, јазикот. Не ми е јасно како е можно и денес, во 21 век, некој да има такви идеи. Не ми е јасно како некој сè уште не може да го види тоа што е толку јасно и очигледно: тука сме, постоиме, знаеме кои сме и што сме, и светот нема проблем со тоа.

Никој и никогаш, со ништо, нема да може да му наштети на нашето уставно име, нашот идентитет, на тоа што сме. Не ни треба ни признание, ни потврда за тоа што сме. Сме биле и ќе бидеме Македонија. Сме биле и ќе бидеме Македонци. Оспорувањата и негациите не можат да го сменат тоа.  Ќе ги реализираме целите. Ќе имаме членство и во Европската унија и во НАТО. И таму ќе бидеме тоа што сме. Друга опција не постои.

Почитувани присутни,

Деновиве ќе го добиеме извештајот. Европската комисија е наш пријател, a пријателите мора да бидат во допир со реалноста. Жестоко реагирав минатата година, жестоко ќе реагирам и сега, ако се повтори негација на реалноста, на употребата на придавката македонски за јазикот и на другите одредници за македонското општество. Станува збор за достоинството на сите граѓани на Република Македонија.  Едноставно нема, никогаш и за ништо, да ги ставиме во залог овие врвни македонски вредности.

За докрај да истраеме во одбраната на нашите вредности, мора да ги оставиме на страна дневнополитичките поделби и недоразбирања. Мора да се обединиме околу заедничките благородни вредности, интереси и цели. Мора да бидеме сплотени, како што беа сплотени нашите предци во борбата за слободна Македонија. Со тоа најдобро ќе го исполниме заветот кој ни го оставија нашите херои од Народноослободителната борба. Со тоа и овој светол празник на борбата и непокорот ќе ја постигне својата вистинска цел – да биде гласник кој ни ја пренесува пораката од оние кои се изборија за слободата која ја живееме денес.

Нека ни е вечен Денот на народното востание против фашизмот!
Нека ни е вечна слободата!
Да живее Република Македонија!



alt
Предавање: Свеченост на доделување почесен докторат на претседателот Иванов на романскиот универзитет „Димитрие Кантемир“
Четврток, 06 Октомври 2011

 

Почитувани присутни,
Ценети екселенции,
Дами и господа,

Како професор секогаш на моите студенти им препорачував да бидат љубопитни, за да можат вистински да се бават со наука. Читајќи ја импресивната биографија на молдавскиот принц Димитрие Кантемир, чие име го носи овој престижен приватен универзитет, можам да заклучам дека овој голем ерудит и филозоф, историчар и географ, музиколог, полиглот и хуманист со енциклопедиски знаења, бил пред сè надарен со љубопитност. 
 
Воден од таквата љубопитност и јас, уште одамна, започнав да истражувам, што значат Романија и Букурешт за Македонија и Македонците, но и обратно, што значи Македонија за Романија и како сето тоа се одразува на иднината на двете пријателски земји, иднината на Балканот и Европа.

Почитувани,

Познатиот поет Михаи Еминеску рече: „Ако сакаш да ја дознаеш иднината, врати се во минатото!“ Но, пред да го направиме тоа, сакам на кратко да позборувам за сегашноста, за тоа што денес Букурешт значи за Македонија и за Македонците.

Верувам дека многумина од вас знаат дека, за жал, мнозинството македонски граѓани кон самиот збор Букурешт имаат трауматични спомени. Букурешт, не по своја вина и не по вина на пријателскиот романски народ, два пати беше место каде големите сили ја кроеја судбината на Македонија, секојпат на нејзина штета.

Втората балканска војна од 1913 година заврши со Букурешкиот договор, а ослободувањето на Македонија од османлиите беше вовед во ново ропство. Со Букурешкиот договор, Македонија и Македонците беа поделени меѓу Грција, Србија и Бугарија, а македонското име и македонскиот јазик беа оспорувани и потиснувани. Македонија, тоа балканско, но и европско јаболко на раздорот, беше трансформирана во cassus belli што влијаеше на определувањата и сојузништвата на балканските држави за време на Првата и Втората светска војна.

95 години подоцна, на Самитот на НАТО во Букурешт, повторно, Македонија беше оставена надвор од евроатлантското семејство на држави. Се случи некои стари членки да не и дозволат на младата Македонска држава да се самооствари.

Затоа, не случајно и денес романската престолнина, не по своја вина, буди трауми кај македонските граѓани. Едноставно, за жал тука се случија настани кои го оневозможија стремежот најпрво за слободна, независна, а подоцна и за евроатлантска Македонија.

alt

Дами и господа,

Јас верувам дека негативните чувства не се оправдани бидејќи, иако, не сме непосредни соседи, постои блискост втемелена врз значајни врски.

Најдлабоки и најзначајни се духовните и црковните врски меѓу двата народа. Тие датираат уште од времето на последниот римски и првиот византиски император Јустинијан, кој во 535 година ја формира архиепископијата „Јустинијана Прима“, под чија јурисдикција биле и византиските провинции Крајбрежна и Средоземна Дакија, Горна Мизија и дел од Панонија.

Но, верувам дека македонско-романската духовна и црковна поврзаност најдобро ја отсликуваат личните истории. Една таква личност е свети Никодим од Тисмана. Роден во Прилеп во Македонија, од мајка Македонка, Никодим од Света Гора ги пренесе идеалите на монашкиот исихазам во романските земји. Монаштвото кое тој го втемели стана непресушен извор кој со векови продолжи да ја храни романската духовна култура. Но, неговото дело не е само духовно.

Како неуморен градител Никодим ги изгради манастирите и монашките населби во Мехединц, Горж, Арџеш и Хунедора, додека живото предание му ги препишува и манастирите Тополница и Бистрица. Каде и да одел, градел духовни ученици, поставувал параклиси во камен и дрво, при кои оставал неколку ученици за да го продолжат животот на идниот манастир. Сепак, најзначаен е неговиот манастир Тисмана, срцето на Олтенија, од каде Никодим духовно ги раководел останатите манастири и скитови во романските земји.

Овој голем теоретичар на верата, книжевник и висок црковен администратор бил воедно и активен политичар и голем дипломат „кој зборувал со цареви, способен да ги убеди во славата Божја“. Им бил советник на четири кнеза од династијата на Бесарабите: Владислав Влајку, Раду, Дан и Мирча Чел Батрн и тоа не само по прашања на верата туку и за државно-политички одлуки. Му бил учител на Мирча, а бил почитуван и од унгарскиот крал, подоцнежен цар на Светото Римско Царство, Сигизмунд. Непосредно комуницирајќи со нив, Никодим помагал да ги надминат разликите и во 1406 година токму во неговиот манастир Тисман, Мирча и Сигизмунд се договориле за заедничка борба против турските освојувања.

Носејќи го со себе знаењето од Света Гора, бил основоположник и на препишувачката дејност во романските земји, а во манастирот Тисмана ја основа надалеку познатата препишувачко–калиграфска школа. Најстарото препишано евангелие кое денес се наоѓа на романска територија е напишано од негова рака и датира од 1405 година.
Можеби токму сеќавањето на овој просветител на Романија, патрон-заштитник на Олтенија, почитуван и во Македонија, придонесе да се развие довербата меѓу Охридската архиепископија и романските цркви. Дозволете ми да појаснам на што мислам.

По Флорентинскиот собир од 1439 година, кога Цариградската патријаршија влезе во унија со Рим, романскиот православен народ одби да го следи Цариград и излезот го најде во Охридската архиепископија, која исто така остана надвор од унијата. На тој начин, Унгаро-влашката митрополија и Молдавската митрополија ја признаа јурисдикцијата на Охридската архиепископија, која била номинална, и не допирала во внатрешните работи на двете митрополии. Иако подоцна, во 16 век митрополиите во Влашко и во Молдавија повторно ја признаа власта на Цариград, сепак, остана сеќавањето на Охрид, како духовен центар кој помогнал да се одржи независноста на романската црква од Рим.

По обновувањето на Охридската архиепископија во ликот на Македонската православна црква во 1967 година, се јави проблем околу признавањето на автокефалноста. Многу помесни православни цркви одбија да комуницираат со обновената македонска црква. Но, тоа не беше случај и со Романската православна црква, која не само што даде свето миро за потребите на македонските православни верници, туку продолжи со коректниот однос и комуникација. Верувам дека тоа е плод на духовното семе кое во Романија го посеа Никодим Македонецот.

Ценети присутни,

Врските меѓу нашите земји и народи не се само духовни, туку се и просветителски и слободарски.

Големиот македонски револуционер Јане Сандански рекол: „Да живееш значи да се бориш - поробениот за слобода, а слободниот за совршенство. Ние треба да работиме за будење на националната свест“.

Во времето кога Македонија беше политички и духовно поробена, романските земји беа простор на слободно творештво за македонските книжевници, просветители и печатари. Кон крајот на 16 век, во Романија пристигнал Јоан Кратовски, книжевник и просветител, кој препишувал и илуминирал евангелија. Во 17 век во времето на влашките кнезови Матеј Бесараб и Василие Лупу, Мелетије Македонецот отвори печатница во Кампулунг Мусчел, а со печатарство се занимавале монахот Нектарија од Битола и јеромонахот Стефан од Охрид.

Романија беше местото каде доаѓаа бројни македонски преродбеници, како Ѓорѓија Пулески, лексикограф, историчар, автор на првата печатена македонска граматика и на еден од првите македонски речници, човек кој сиот свој живот активно се вклучуваше во ослободителните војни на македонскиот и на другите балкански народи.

Тука твореше еден од зачетниците на просветителството во Македонија, Јордан Хаџи Константинов–Џинот, но и македонскиот преродбеник, писател и поет, Рајко Жинзифов, кој во Браила ја издаде својата поема „Крвава кошула“ на македонски јазик во 1870 година. Во манастирите на молдавските земји духовно се надградуваше и Партениј Зографски, еден од најзначајните македонски преродбеници и учебникари.

Сепак, Романија беше простор не само на духовна и просветителска, туку и на национална и политичка преродба на македонскиот народ. Во време кога Македонија се наоѓаше под османлиски јарем, а македонската емиграција во Бугарија се соочуваше со силен притисок од бугарските власти, македонските преродбеници и активисти кои себе си се нарекуваа Лозари, токму во Романија го испечатија својот таен устав со промакедонски ставови.

Едноставно, за Македонците, а и не само за нив, Романија отсекогаш била светилник на слободата, прибежиште од ропството и втор дом.

Почитувани,

Велат дека татковината е онаму каде што има слобода. Романските земји беа втора татковина не само за преродбениците и за востаниците, туку и за печалбарите, бидејќи отсекогаш Романија била простор надвор од ропство, простор за успех и напредок.

Пред, а особено по независноста на Романија од 1877 година, многу ѕидари, сликари, разни занаетчии доаѓале тука на печалба. Впрочем, јас ова го знам од лично искуство. И мојот дедо Аврам беше печалбар во Романија, и токму во Букурешт, во близина на паркот „Чешмиѓу“ имал млечен ресторан, благодарение на кој го прехранувал семејството во Македонија. Некои печалбари доаѓале на сезонска работа, а други пак, засекогаш. Многумина од Македонците, преферирајќи ја слободата наместо ропството, останале да живеат во Романија, а основале и свои фамилии.

Дами и господа,

Поробените народи за слободата се борат и од слобода. Затоа, многу од поробените Македонци за слободата се борат од слободна Романија.

Уште во 16 век, македонската чета предводена од македонскиот борец Баба Новак, се борела на страната на кнезот Михаи Витеазу во битките против османлиите.

Во Влашко дејствувал и еден од најзначајните македонски борци, Петар Карпош. За време на австриската офанзива против Османлиското царство, Карпош од Влашко се враќа во Македонија за во 1689 година да го подигне Карпошовото востание за ослободување на Македонија од Турците. По задушувањето на неговото востание, голем број негови соборци пребегнале во романските земји.

Но, и подоцна многу Македонци, меѓу кои и браќата Павле и Димитар од Битола, активно зедоа учество во големото народно востание од 1821 година на чело со Тудор Владимиреску. Задушувањето, пак, на Разловечкото и Кресненското – македонско востание од 1876 и 1878 година, принуди многу Македонци, бегајќи од зулумите да дојдат овде во Романија, а некои од нив, како ајдук Велку формирале и ајдучки чети.

Романија беше простор на слободољубивите народи кои сакаат да ја постигнат слободата. И Македонците и Албанците, но и Грците. Сите знаеме за Рига Велестинлис, идеологот на грчката револуција, кој работеше како драгоман во Францускиот конзулат во Букурешт. Задоен со идеалите на Француската револуција, тој ги објави своите „Декларација за правата на човекот и т“ и „Новиот политички устав“, предлагајќи воспоставување на Балканска федерација со републиканско уредување во која би постоела и Македонија.

Токму во Романија, во Букурешт, македонските и албанските емигранти го издаваа заедничкиот весник „Албано-Македонија“. Тука е зародишот на заедничките планови за ослободување на Македонија и Албанија од османлискиот јарем кои се преточија во создавање на Македонско– албанската револуционерна лига во 1887 година.

Дозволете да цитирам еден извадок од Прогласот на Македонско– албанската лига од 1887 година, во кој албанските патриоти го изјавуваат следново: „По многу обиди што ги преземаме за да и помогнеме на нашата татковина Албанија, ние разбравме дека има само едно средство за да се постигне победата. Тоа средство е обединување со нашите блиски Македонци и заедничките акции со нив за ослободување на нашата древна страдалничка татковина. На Македонците што се наоѓаат во бугарското кнежевство и на оние што живеат во Македонија... “

Токму во Романија, во Букурешт, во 1899 година, Македонскиот таен револуционерен комитет водеше преговори со Албанскиот револуционерен комитет за кревање на македонско – албанско востание против османлиското ропство. Востание кое би ја принудило Европа да интервенира и да го реши македонското прашање.

Но, историјата и геополитиката не ни беа наклонети. Илинденското востание од 1903 година и неговото крваво задушување привлече големо внимание кај романската јавност. Романскиот конзул во Битола, Александру Падеану во својот Извештај за настаните во Крушево за време на Илинденското востание, број 583 од 6 август 1903 година, меѓу другото вели: „Би било предолго овде да ги набројувам сите христијански села кои настрадаа од зулумите на Турците“.

По востанието, ситуацијата во Македонија била очајна. Гладот, разочарувањето и воените дејства принудиле сè поголем број Македонци засолниште да бараат овде, во Романија, во слобода, не очекувајќи дека десет години подоцна, тука ќе биде запечатена судбината на Македонија.

Сепак, како пред, така и по поделбата од 1913 година, Македонија продолжува кон Романија да гледа како на простор на сомилост, поткрепа и слобода. Верувам дека за тоа најдобро сведочи и врвниот хуман гест – прифаќањето на околу 8.000 македонски деца-бегалци, жртви на Грчката граѓанска војна од 1947 година. За нивните потреби во Романија беа отворени македонски училишта во Синаја, Туглеш, Орадеа... Биле публикувани учебници на македонски јазик, македонска граматика, весник на македонски јазик... со други зборови на македонските деца кои беа откорнати од своите семејства и огништа, им беше подарен еден нов живот.

Згрижени од страна на пријателскиот романски народ како сопствени деца, многумина станаа академски граѓани и се вратија во Република Македонија со силно развиено, македонско национално чувство. Но, тие никогаш не го заборавија романското гостопримство, и денес се еден од најсилните мостови на пријателство меѓу нашите две земји и народи.

Дами и господа,

Зборував за историските врски меѓу Македонија и Романија кои можат да се сведат на еден збор – слобода. Романија, како земја на слободата, е место каде многу генерации Македонци доаѓаа за во слобода да го градат успехот, да напредуваат, но и да се борат за слобода на нивната прва татковина – Македонија.

Преку личните истории на луѓето како свети Никодим, Мелетије и Пулески, преку храброста на Карпош, Влајку и македонските емигранти, сеќавајќи се и на печалбарите, но и на децата бегалци, ние ја дознаваме вистината за длабоките македонско-романски духовни, културни, економски и политички врски. Дознаваме што Македонија значеше за Романија, но и што Романија значеше за Македонија и Македонците.

Имајќи ја предвид препораката на Еминеску „ако сакаш да ја дознаеш иднината, врати се во минатото!“, предлагам, за миг, да погледнеме во иднината.

Почитувани присутни,

За две години се навршува еден век од Букурешкиот договор кој ја подели Македонија, но и пет години од Самитот на НАТО на кој Република Македонија се соочи со грчката блокада на патот кон својата евроатлантска интеграција. Она што е заедничко за двата настани се предизвиците својствени за 19 век, кога државите и народите се бореа за признавање, кога просторот се делеше, наместо да се обединува.

Едноставно е недозволиво такви предизвици да фрлаат сенка и денес, на почетокот на 21 век. А тие предизвици ќе бидат надминати само ако се прифати дека слободата претставува иманентна состојба на вистински и траен мир.

Тоа секако важи и за Pax Europeana, која ја подразбира Европа како мировен проект. Европа треба да биде и простор на слобода на движење на луѓе, идеи, капитал и производи. Слобода, секој со себе да ги носи своите права и својот идентитет! Како отворен простор во кој секој ќе биде почитуван за тоа што е, без оглед каде живее и каде работи! На Балканот, денес повторно, повеќе од кога било, му е потребна европеизација и уривање на сите граници, кои сè уште го спречуваат да биде дел од она што визионерите го нарекуваа: „Европа, нашиот заеднички дом“.

Верувам дека денес имаме нови околности. За првпат во историјата во сите држави на Балканот добивме демократски избрани власти. За разлика од пред само десет години, кога сосема други прашања беа на балканската агенда, денес, разговараме за конкретни проекти, за инфраструктурно, економско и енергетско поврзување, животна средина, подобар и заеднички пристап во превенцијата, справувањето и одговорот на природните катастрофи. Денес, владите од регионот се посветени на заедничка борба против организираниот криминал и другите негативни појави. Забрзаниот, балансиран и одржлив развој во регионот останува наша заедничка цел, вредност и придобивка. Но, и понатаму остана потребата од отворен простор. Сега е повторно моментот, преку Балканот, европската идеја да продуцира мир и стабилност, како што тоа генерации државници и визионери во Европа веќе го имаат направено. Да се гради Европа, значи да се гради мир” велеше таткото на модерна Европа - Жан Моне.

Се разбира, треба да бидеме искрени. Европската унија сè уште не е Европа. Кога Европската унија ќе биде Европа, дури тогаш можеме да зборуваме за вистински мир на целиот континент. Дотогаш, треба да се работи на тоа да и се врати привлечноста на идејата на Европската унија како мировен проект. Дозволете да појаснам што мислам.

Недозволиво е да се има различен пристап за клучните вредности како мирот, владеењето на правото и индивидуалните човекови права и идентитетот. Условот кој ни е наметнат за да продолжиме по патот на напредокот, по патот на нашата европска и евроатлантска интеграција, не го вклучува само името на нашата држава, туку и индивидуалните човекови права на моите сограѓани, правото на самоидентификација и на човеково достоинство.

Драги пријатели,

Невозможно е Европа ова да не го знае. А јас верувам дека Pax Europeana не може да се постигне без Pax Balcanica. Време е Букурешт да постане синоним за вистински балкански мир. Вистинско време е Букурешт да го добие епитетот град на мирот, град од каде ќе се шири идејата за Pax Balcanica. Убеден сум дека пријателска Романија со својот капацитет, како членка на Европската унија и НАТО, може да влијае да се постигне Pax Balcanica, а со тоа и Pax Europeana. Тоа го има покажано во минатото, тоа може да го повтори и во иднина.

Преку Букурешт до Pax Balcanica,

Преку Букурешт до Pax Europeana!

Ви благодарам.

alt
Свечена академија по повод 150-годишнината од објавување на Зборникот на Миладиновци
Сабота, 17 Септември 2011

Почитувани присутни,
Дами и господа,
Драги пријатели,

Во годината кога го славиме 20-годишниот јубилеј од слободна, независна и самостојна Република Македонија, прославуваме уште еден многу значаен јубилеј – 150 години од издавањето на Зборникот на народни песни на струшките браќа Димитар и Константин Миладинови.

Верувам дека овие два настана ги поврзуваат идејата и стремежот на македонскиот народ за слобода. На 8 септември 1991 година, ја достигнавме политичката слобода за која копнееја илинденците и борците од периодот на НОБ и АСНОМ. Но нивната мечта за слободна Македонија, своите корени ги има во македонската преродба која доведе до духовно ослободување на македонскиот народ.

Дами и господа,

Хегел покажа дека историјата на светот е напредување на свеста за слободата. За да биде политичка, слободата прво треба да биде духовна, да се извојува на ниво на свест, преку волја и желба за слобода. Самиот Гоце Делчев во една прилика рекол дека: „Ропството Македонецот ќе го прекине тогаш кога тој ќе прекине да биде роб во душата“.

Во времето на Миладиновци, средината на 19 век, Македонија се наоѓаше под двојно ропство – политичкото османлиско и духовното фанариотско ропство, а македонскиот народ беше подложен на асимилација и систематско погрчување. Македонската интелигенција беше најчесто школувана во високите грчки училишта и многу од подоцнежните македонисти, на почетокот, биле гркофили. Единствениот зрак светлина во тунелот беа народните училишта кои во црквите и манастирите ги отвораа монасите како Јоаким Крчовски и Кирил Пејчиновиќ. Но, беше потребно јазикот од црквите и манастирите да се прошири и во световните училишта, а таму господареа фанариотите.

Затоа, вистински замав, преродбата ќе доживее токму со браќата Димитар и Константин, но и Наум, кои се бореа за духовно и културно ослободување од грчката културна и верска доминација.

Почитувани присутни,

Во јазикот се сите тајни на животот на една заедница, на еден народ. Тоа е духовно богатство и наследство во кое се заклучуваат отпечатени во гласовни знакови или зборови сите народни мисли, чувства и желби со коишто има живеено и живее еден народ и коишто се предаваат како нешто свето од едно поколение на друго. И токму тој македонски јазик беше фронтот на кој се биеше битката со фанариотите.


Самиот Димитар во една прилика вели: „Го укоруваат нашиот јазик и го наречуваат варварски, еден од најстарите и најбогатите јазици! Грците нè одречуваат. Но тоа е стара песна... Да се збогатиме со мисли и со идеи на нашиот јазик, потоа да учиме и други јазици“.

Нивната преродбеничка Одисеја започна со средбата меѓу Димитар Миладинов и познатиот руски славист Виктор Иванович Григорович во Охрид. На 8 мај 1845 година, Виктор Григорович го посетил Охрид и присуствувал на часот каде предавал Димитар Миладинов, кој лекцијата на учениците, откако им ја предал на грчки јазик, им ја превел и на мајчин - македонски јазик. Тоа оставило силен впечаток кај Григорович кој го охрабрил во напорите и повлијаел на Димитар да започне да собира народни песни и други умотворби.

Дами и господа,

alt

Народното творештво кое трпеливо го собираа струшките браќа е показател за степенот на културниот развој на народот и огледало на неговиот живот. Миладиновци знаеја дека народот во песните ги изразува своите чувства, во нив го велича животот и дамнешните подвизи, во нив наоѓа душевна храна и спокојство. Тие добро сфатија дека народот е вечен и голем пејач и дека неговите песни, ако не се запишат, можат да паднат во заборав засекогаш.

Самиот Константин Миладинов во предговорот кон Зборникот напоменува дека „богатството на песните е неисцрпно... Препишувајќи толку песни, човек ќе помисли дека ќе го исцрпи сето богатство, но, кога поминува во друго маало, таму наоѓа многу други песни, како нов извор“.

Токму затоа, издавањето на Зборникот во 1861 година во Ѓаково, со помошта на хрватскиот бискуп Јосип Јурај Штросмаер, може да се спореди со своеврсна духовна декларација на независноста на македонскиот народ од туѓото духовно и културно влијание.

Отпечатениот Зборник ја запечати нивната судбина. Во таа нивна борба тие си создадоа моќен непријател. Наклеветени од грчкото свештенство кај турските власти, дека биле руски и српски шпиони, тие беа затворени. На разделба, на своите соборци, ученици и наследници, Димитар Миладинов им рекол: „Јас го посеав семето, а вие бидете живи да го пожнеете неговиот плод“.

Драги пријатели,

Пред осум дена, на денот на независноста, положувајќи ја Декларацијата на независноста на Република Македонија во Музејот на македонската борба реков дека: „Никогаш во историјата не се случило назадна политика да опстои... Оној кој негира нечиј идентитет не може да го победи оној кој го чува и промовира своето и го споделува со другите“.


Токму тоа го направија Миладиновци – собирајќи ги народните песни и објавувајќи ги во Зборникот, тие го зачуваа и засекогаш го промовираа своето, и го споделија со другите.

Нивната смрт ги разбуди од сонот и ги мобилизираше учениците и следбениците. Така, Григор Прличев дознавајќи за нивната судбина во својата Автобиографија ќе напише: „Останав како статуа недвижен и безодветен, но моето срце го колнеше грчкото духовенство... Си ги прибрав работиве... и тргнав со цврсто решение да гинам или да одмаздам за Миладиновци“.

Нивните животи згаснаа во цариградските затвори, но од семето кое го посеаја никнаа македонските преродбеници како Партенија Зографски, првиот македонски учебникар, Кузман Шапкарев, автор на осум учебници напишани на македонско наречје и наменети за македонските училишта. Од семето кое го посеаја никна и велешанецот Рајко Жинзифов, македонскиот преродбеник, публицист, писател и поет. А, пак, нивниот најголем следбеник во собирачката дејност стана прилепчанецот Марко Цепенков, кој Зборникот на Миладиновци во својот дом го чуваше како второ евангелие.

Дами и господа,

Само пет децении по објавувањето на Зборникот, Крсте Петков Мисирков напиша: „Милоста кон народниот јазик е наш долг и наше право. Ние сме должни да го милуваме нашиот јазик зашто тој е наш, исто така, како што е наша татковината“.

Затоа, на овој свечен ден, можам да заклучам дека нивното дело живее и денес, бидејќи Миладиновци со семето кое го посеаја ги оцртаа  границите на нашата духовна и културна татковина. Татковина во која денес ние живееме, за што сме им бескрајно благодарни.

Ви благодарам.
 

alt
Обраќање на Претседателот Иванов на првиот академски час на Универзитетот „Гоце Делчев“ - Штип
Четврток, 15 Септември 2011

Претседателот на Република Македонија д-р Ѓорге Иванов денес, по повод започнувањето на новата академска година го посети Универзитетот „Гоце Делчев“ - Штип, каде што присуствуваше на првиот академски час и имаше поздравно обраќање пред студентите:

Почитувани студенти,
Почитувани професори
Драги пријатели,

Ми претставува особенo задоволство да ве поздравам на почетокот на академската 2011/2012 година, во Штип на универзитетот кој го носи името на големиот македонски револуционер и национален деец, но и просветен работник, Гоце Делчев. Мило ми е што гледам толку многу млади лица и што имав можност да го почувствувам ентузијазмот и енергијата во оваа институција.

Штипскиот е еден од најмладите универзитети во Република Македонија, кој интензивно се развива не заостанувајќи зад другите постари  македонски универзитети. Со оглед дека и самиот доаѓам од академската заедница, секое дружење со студентите, професорите, останатите вработени е искуство кое ме потсетува на моите професорски денови и несомнено извонредна можност да се види на лице-место напредокот на високото образование во Република Македонија. А овој напредок е навистина исклучителен и е една важна, успешна приказна за Македонија која јас, како претседател на државата, со задоволство ја претставувам во моите меѓународни контакти.

Образованието на македонски јазик е реалност повеќе од шест децении. Во самостојна и суверена Македонија, за период од дваесет години, се пристапи кон развој на образованието вклучително и на високото. Тоа значеше и плурализација на образованието, отворање  приватни универзитети, отворање нови државни универзитети, спроведување реформи во склад со болоњските принципи. Меѓу другите, основна цел беше квалитетното образование да биде достапно за сите. Секој да има поголеми можности да биде дел од високото образование. Можеме да бидеме задоволни што конечно, оваа идеја, за високо образование достапно за сите, станува реалност.

Не толку одамна голем број наши сограѓани, не можејќи да најдат место на македонските факултети, заминуваа на студии надвор од Република Македонија најчесто во соседните земји. Тоа беше принуден избор поради ограничениот број места за нови студенти на тогаш постојните универзитети. Сега патувањето надвор е додадена вредност, избор за дополнително усовршување и собирање нови искуства, но не е и нужност.

Почитувани,

Минатата седмица со особена гордост ја прославивме 20- годишнината од нашата независност и имавме можност да им оддадеме почит на сите генерации Македонци кои се стремеа за слободна и независна држава.

Често, кога зборувам пред студентите истакнувам дека вие сте генерациите кои имаат можност да се дел од еден поширок образовен контекст, дел од европскиот отворен образовен простор. Студентите од претходните генерации веќе ги користат придобивките на воспоставените европски стандарди на високото образование кај нас. Нашите студенти може да ги сретнеме на универзитетите низ Европа каде го продолжуваат и усовршуваат своето високо образование. 

Почитувани студенти,alt

На првиот ден од новата академска година би сакал да ви потврдам дека и јас како претседател, во рамките на своите можности, ќе продолжам со поддршката на најуспешните македонски студенти. Пред сè, тука е проектот за избор на најмлад научник. И годинава, во соработка со Министерството за образование и Владата на Република Македонија, се прават напори за доделување  стипендии за најдобрите студенти запишани на основните, постдипломските и бизнис-мастер студиите. Овој заеднички напор ја одразува нашата верба во вас, во вашата способност и во вашата иднина. Како претседател, ја покренав и Школата за млади лидери, која им овозможува дополнително искуство на квалитетни млади луѓе со врвни професори од земјата и од светот.

Почитувани студенти,

Целта на овие иницијативи, законски измени и реформи е да се создадат услови за вас, образовен систем посветен на студентите. Доколку бидете истрајни во вашите напори, доколку се надградувате академски и професионално, доколку се однесувате одговорно, тогаш, верувајте, вашата иднина и иднината на Македонија ќе биде обезбедена. Ако вие сте успешни, тогаш и Македонија ќе биде успешна.

Сакам да знаете дека патот што води до индивидуалниот и колективниот успех не е нити краток нити, пак, лесен. Деновиве сме сведоци на успесите на македонските кошаркарски херои, чија посветеност кон целта и чувството за одговорност кон себе и кон тимот, ги прави рамноправни со сите кошаркарски велесили. Сведоци сме дека водечки светски индустриски гиганти работат во Македонија, привлечени меѓу другото и од квалитетните и едуцирани работници кои можат да се најдат тука. Сите овие успеси навистина ја кренаа самодовербата кај нас. Сепак, самодовербата без знаење не вреди многу.

Затоа, денес, кога почнува крупен чекор во вашиот живот, почнувате една инвестиција во вашето образование. Присуството во академските клупи е повеќе од здобивање на вештини и знаење. Тоа е процес на интензивна општествена социјализација и стекнување нови пријателства и искуства. Вклученоста во високообразовните институции ви ги отвора вратите кон знаењето и кон информациите, вратите кон светот и дефинитивно ги менува вашите животи. 

Вам и на сите студенти, на сите универзитети во Република Македонија ви посакувам здравје, среќа и успешно завршување на академскиот потфат. Бидете трудољубиви, посветени, отворени, чесни и искрени. Многу успех во академските клупи и, воопшто, во животот.

Ви благодарам.
 

alt
Претседателот Иванов го одликуваше Џон Битов со Орден ‘’8 Септември’’
Сабота, 10 Септември 2011

Претседателот на Република Македонија д-р Ѓорге Иванов, денеска го одликуваше Џон Битов со Орден ‘’8 Септември’’,  за исклучителната посветеност и ангажираност во поддршката на напредокот на Република Македонија и нејзина афирмација во светот како независна и демократска држава, како и за придонесот во развојот и унапредувањето на односите и соработката со пријателска Канада.

Обраќање на претседателот на Република Македонија д-р Ѓорге Иванов

Почитуван господине Битов,
Ценети присутни,
Дами и господа,
Драги пријатели,

Ова се денови кога го прославуваме 20-годишниот јубилеј од независноста на нашата татковина, денови кога му благодариме на Бога, на нашите пожртвувани родољуби, но и на генерациите посветени сонародници од сите делови на светот.

Во изминатите 20 години, македонското искуство покажа дека, независно од тоа колку една земја е територијално мала, таа е онолку силна колку што е силен стремежот кон заедничката иднина на сите нејзини чеда, како во земјата така и надвор од неа. Без разлика дали живеат во татковината или се дел од дијаспората, македонските родољуби секогаш се бореле и се залагале за слободата на оваа земја, исто како што денес со нескриен ентузијазам ја промовираат вистината за Македонија, за Македонците и за македонското. Затоа сметам дека успехот на Република Македонија, во голема мера, се должи и на посветеноста на успешните Македонци ширум светот.

Независноста на Република Македонија не беше само израз на волјата на нејзините граѓани, туку и остварување на копнежот на Македонците од целиот свет, кои со децении беа афирматори и амбасадори на стремежот за македонската самобитност во земјите во кои живееја. На 8 Септември 1991 година, независна Македонија конечно создаде услови за духовно ослободување и за обединување на Македонците од сите меридијани.

Дами и господа,

Денес со нас е господинот Џон Битов, човекот кој иако далеку од родното огниште, Македонија секогаш ја носи во своето срце и во своите мисли.

Убеден дека никој не може да ни го одземе „она со што најмногу се гордееме – нашата сопствена независна земја со слободите кои се заработени и името кое е избрано од страна на Македонците“, Вие, господине Битов, две децении упорно работевте за поддршка на развојот и за напредокот на Република Македонија како независна, суверена и демократска држава, како и за нејзина меѓународна афирмација, особено во односите со пријателска Канада.

Со Вашата искрена поддршка за Македонија, со негување на македонското име и идентитет, на нашите традиции и обичаи, на нашата култура, Вие давате пример кој треба да го следи оваа и наредните генерации Македонци од дијаспората.

Покажавте колку е важно Македонците активно да учествуваат во општествениот, економскиот, културниот и политичкиот живот во земјите каде што живеат за да го зголемат влијанието на македонската дијаспора, промовирајќи ги македонските вредности. Вашите ангажмани зборуваат колку е важно да се шири кругот на македонски пријатели и да се создаваат лоби-групи кои ќе ја афирмираат вистината за нашата земја и кои ќе помогнат во остварувањето на визијата за европска и евроатлантска Македонија.

Но, во оваа свечена прилика сакам да истакнам дека Вашиот придонес не се сведува само на полето на промовирањето на вистината за Македонија, заложбите за одбрана на човековите, на индивидуалните права на Македонците за зачувување на своето име, идентитет, јазик и култура. Напротив. Како успешен канадско-македонски бизнисмен, Вие континуирано го охрабрувате почитувањето на законите на пазарната економија, владеењето на правото и личната одговорност, но и борбата против корупцијата и развивањето на менаџерскиот и претприемачкиот дух во македонското стопанство. А како филантроп го развивате чувството за општествена одговорност.

Почитувани,

Мојата визија за Македонија е земја на трудољубиви, амбициозни и   успешни луѓе, земја отворена за странски инвестиции, земја на напредни технологии, претприемништво и иновации. Земја во која економскиот развој и успехот се темелат врз лична одговорност, професионалност и посветеност во работата.

Господине Битов, сакам да знаете дека на тој наш пат, Вие, Вашето семејство, како и сите успешни и посветени иселеници низ целиот свет, за нас претставувате извор на непресушна инспирација.

За сета Ваша помош, поддршка и неуморен ангажман, Вие заслужено се најдовте на листата за докажани и заслужни синови на Македонија. Затоа, во знак на нашата длабока почит и благодарност кон Вас лично и кон Вашето семејство, имам особена чест и задоволство да Ви го доделам Орденот „8 Септември“.

Ви благодарам.

alt
Обраќање на Претседателот Иванов по повод отворањето на Музејот на македонската борба
Петок, 09 Септември 2011

Почитувани дами и господа,
Драги пријатели,

Денес Македонија слави 20 години од својата независност, 20 години сувереност, и 20 години самостојност.
Денес сме тука пред овој музеј, музеј кој не потсетува на сето она што претходеше на овие 20 години слободна Република Македонија. Музеј кој не потсетува на луѓето. Музеј кој не потсетува на настаните кои го одбележаа долгиот пат кон македонската слобода.

Почитувани,

Зошто отворањето на овој Музеј на македонската борба е историски настан?

Затоа што ги осветлува скриените катчиња, скриените периоди на нашата историја. Затоа што овозможува нашите деца и сите идни поколенија да научат кои беа Ченто, Брашнаров, Пирузе, Полежиновски и многу, многу други за кои ние како генерација дознававме од кога станавме возрасни, откога станавме независна држава. Затоа што од нас беа криени со години, но еве дојде и денот кога тоа повеќе не може да се сокрие. Историјата  била и останала вистина  која може само различно да се интерпретира, но тоа што се случило, тоа и останало. Тоа не се менува според нечија потреба. Не може други да ни ја пишуваат, препишуваат или искривуваат нашата историја. Тоа што нам ни се случило, тоа е наша историја.

Затоа ова не е музеј само на една идеологија. Ова е музеј на сите идеолошки правци на Македонија  што произлегоа од револуционерното движење, од борбата за слобода, од Внатрешната македонска револуционерна организација, од движењата и од организациите кои и претходеа и кои ја следеа борбата за слобода. ТВо овој музеј си го најдоа своето место и социјалисти-анархисти и комунисти и конзервативци. Во него тсе и автономисти и федералисти. Ова е сведоштво  и за злосторствата на некои комунисти, социјалисти, револуционери. Страдаа, како борци од Илинденското востание, така и борци од Шпанската граѓанска војна.

Да си споменеме на пример за Павел Шатев - гемиџијата, револуционерот, докторот по правни науки, првиот министер за правда на Македонија! И илинденец, и комунист, и патриот! Тој беше осуден за соработка со Информбирото! Пред тоа, тој беше два пати осудуван на смрт и два пати помилуван, и тоа од еден султан и од еден цар, за на крајот да умре од она што му го пресудија неговите сонародници. Ете, таква е нашата историја.

Ние едноставно не смееме да дозволиме правта на заборавот повторно да го прекрие големото пожртвувано дело на Шатев и на многубројните македонски родољуби кои неправедно беа заборавани, обвинувани и оцрнувани.

Дами и господа,

Ова е музеј на сите чеда на Македонија.

Овој музеј е споменик на нескротливиот марш кон слободата! За време на Крушевската Република во чија влада покрај Македонци имаше и Власи, и Албанци, ниту еден сонародник од друга националност нема пострадано од рацете на илинденците. Ова е музеј на слободата за сите и за секој што ја сака слободата!

Во музејот среќаваме и херои и луѓе кои застраниле од каузата. И хуманисти и грешници. Но, овој музеј повикува на историско помирување и ни говори – да паметиме за да не ги повториме старите грешки.

Музејот на македонската борба ги поврзува првиот и вториот Илинден, особено низ феноменот на жртвите. Сигурен сум дека сите ние сме слушнале, дека вториот Илинден е континуитет, историско продолжение на првиот. Но, колкумина од нас застанале да размислат околу вистинската тежина на тие зборови?
Народноослободителната борба беше борба за самостојна Македонија, а првенците на вториот Илинден ја гледаа подоцна формираната Федеративна Народна Република Југославија како етапа, како историска фаза за остварување на крајната цел – независна Македонија.

НОБ беше, пред сè, борба за создавање на своја национална држава. И на нивото на основачките документи и заради силната симболика, тоа е повеќе од јасно. Државата ни се конституира на АСНОМ, на ден Илинден, голем верски и народен празник. Основањето на современа Македонија е во црквата „Св. Прохор Пчињски“. Зарем можеле идеолошки задоени комунисти-атеисти да заседаваат и да ја основаат државата во просториите на еден Божји храм? Зошто партизанските одреди се викале Дамјан Груев и Питу Гули, а не Маркс и Енгелс, или не биле именувани по Ленин? Ете, тука е континуитетот на македонската национална борба.

Секако, во НОБ војуваа и гинеа борци поведени од комунистичката идеја, како идеал за еднаквост и правда. Но, исто така, беа водени од идеалот за национално самоопределување. Токму затоа, денес се поклонуваме пред нивната жртва. Се поклонуваме и пред делата на сите оние кои чесно и искрено во годините по војната придонесуваа за изградбата и за напредокот на новата македонска република.

Ценети присутни,

Уште еднаш да се навратиме на Крушевскиот манифест, а потоа да ги видиме основачките документи на АСНОМ! Тие се пишувани од врвни интелектуалци. Кога ги читате овие историски документи, како да ги читате Американската декларација за независност или Декларацијата за правата на човекот и граѓанинот од Француската револуција. Тоа се повелби со безвремено и универзално значење. Тие универзални права кои кај нас биле гарантирани уште од основањето на современата држава нè обврзуваат, инспирираат и насочуваат и денес.

Она што нè прави особено горди е што во сите конститутивни документи на македонската држава се гарантира полна вклученост на сите без оглед на етничката и верската припадност. Да се биде Македонец значи почитување на сограѓанинот и вклучување на најдоброто од вредносниот систем на другиот. Тоа е моќта на оваа наша земја и на оваа наша национална кауза. Да се биде Македонец значи да се биде толерантен и да се почитува културата и обичаите на другиот. Така било од дамнина уште пред Христа, така било и во сите епохи и царства кои поминале на овој простор, така е и денес. Тоа е Македонија!

Кога околните држави граделе авторитарни царства, кралства и кнежества, Македонците граделе република, размислувале за Балканска федерација каде што се гарантираат правата на сите народи, како единствен начин за постигнување на траен и одржлив балкански мир.

И денес, Македонците трагаат за балкански и европски мир. Сакам да знаете дека во секој мој настап и средба повикувам на балканска интеграција во Европската унија и во НАТО, како услов за балкански мир. А без балкански мир нема ниту европски мир.

Никогаш во историјата не се случило назадна политика да опстои. Митовите за една нација, една религија, еден јазик во денешниот глобален свет не опстојуваат. Оној кој негира нечиј идентитет не може да го победи оној кој го чува и промовира своето и го споделува со другите. Напредокот е незапирлив! Маршот на слободата низ историјата ќе ги прегази противниците на слободата!

Драги сограѓани,

Почнав со слободата и со слободата сакам да завршам. Кога се кандидирав за претседател на Република Македонија, во една прилика ме прашаа, каков споменик во Скопје сакам да видам. Одговорив – споменик на слободата. Денес гордо стојам, заедно со вас, овде пред таков споменик. Споменик кој секогаш ќе нè потсетува на непроценливата вредност на слободата и на големите жртви со кои е платена слободата.

Желбите на нашите предци, на нашите борци се остварија. Слободно изразената волја на граѓаните, пренесена на оние кои ја изгласаа Декларацијата за независноста, денес ќе ја положам овде, како симбол на мечтите и на стремежите на оние кои се бореа за неа.

Остварениот завет дојде кај оние кои гинеа копнеејќи за Македонија! Дојде темелот на темел, дојде своето на свое, од денес, па за навек!

Да ни е вечна и вековита Македонија!
Да живее слободна Македонија!

Ви благодарам.

 
Почеток < Пред 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 Следно > Крај
Страница 51 од 63