Presidentja Gordana Siljanovska Davkova mbajti fjalim në ceremoninë e 80-vjetorit të operacioneve bankare qendrore të Bankës Kombëtare, e cila u mbajt në Muzeun e Bankës Kombëtare.
Ajo foli për Bankën Kombëtare, transformimin e saj në varësi të ndryshimeve ekonomike dhe sociale, si dhe për kontributin e saj të rëndësishëm, duke theksuar se në vitin 1991 ndodhi një ndryshim historik në operacionet bankare qendrore, d.m.th. sovranitetin monetar në Republikën e pavarur dhe sovrane të Maqedonisë.
Për të, pavarësia, kredibiliteti dhe besimi nuk janë vetëm shënime formale të veprimtarisë së bankës qendrore, por parime themelore mbi të cilat bazohet stabiliteti i çmimeve dhe ai financiar, ndërsa pavarësia dhe llogaridhënia institucionale paraqesin parakushte reciprokisht plotësuese për vendimmarrje profesionale dhe mbrojtje të interesit publik afatgjatë.
Duke folur për rëndësinë e stabilitetit të çmimeve, Presidentja Siljanovska Davkova theksoi se ai reflektohet drejtpërdrejt mbi standardet e jetesës së qytetarëve, sigurinë e buxheteve familjare dhe aftësinë e familjeve dhe kompanive për të planifikuar të ardhmen e tyre, duke theksuar se stabiliteti monetar dhe financiar përfaqëson një të mirë publike, përfitimet e së cilës shfrytëzohen nga e gjithë shoqëria.
Sipas saj, krizat financiare globale, tensionet gjeopolitike, ndryshimet klimatike dhe zhvillimi i përshpejtuar teknologjik imponojnë kërkesa të reja mbi bankat qendrore, të cilat duhet të përmirësojnë vazhdimisht kapacitetet e tyre analitike dhe teknologjike, të investojnë në njohuri dhe ekspertizë, si dhe të zhvillojnë mekanizma për menaxhimin e përgjegjshëm të riskut.
Me rastin e përvjetorit, Presidentja Siljanovska Davkova i shprehu urimet e saj Bankës Kombëtare, duke i dhënë njohje të të gjitha brezave të menaxherëve, bankierëve dhe punonjësve që, me ekspertizën, përkushtimin dhe përgjegjësinë e tyre, krijuan dhe zhvilluan institucionin.
Guvernatori i Bankës Kombëtare, Trajko Slaveski, gjithashtu foli në këtë ceremoni, ndërsa u shfaq edhe një film dokumentar i kushtuar zhvillimit tetëdhjetëvjeçar të veprimtarisë së bankës qendrore.
Në vazhdim është fjalimi integral i Presidentes Siljanovska Davkova:
I nderuar Kryeministër, Prof. Dr. Hristijan Mickovski,
I nderuar Kryetar i Parlamentit, Afrim Gashi,
I nderuar Guvernator, Prof. Dr. Trajko Slaveski,
Të nderuar Zëvendësguvernatorë,
Të nderuar Anëtarë të Këshillit të Bankës Popullore,
Të nderuara Shkëlqesi,
Të nderuar Përfaqësues të Institucioneve Shtetërore,
Zonja dhe Zotërinj,
Nuk jam midis jush për mirësjellje, por për një arsye thelbësore. Tetëdhjetë vjetori i operacioneve bankare qendrore të Bankës Popullore paraqet ditë e rëndësishme për të, për shtetin, por edhe për popullin. Arsyeja qëndron në punën e pavarur, profesionale, të përgjegjshme, të palodhur dhe të suksesshme të njërit prej institucioneve më të rëndësishme shtetërore.
Pas saj janë tetë dekada vazhdimësie ligjore dhe institucionale dhe kujtesë e transformimit të marrëdhënieve financiare, ekonomike dhe sociale, të menaxhimit dhe qeverisjes së familjes, bazuar mbi vlerat që mishëron, të besimit të merituar që gëzon dhe të aftësisë për t’iu përgjigjur sfidave.
Nga Guvernatori i parë Stojan Qosev deri guvernatori aktual, besoj se kemi pasur shumë guvernatorë të fortë, roje të ditur dhe të përkushtuar të stabilitetit financiar dhe do të doja t’u jepja të gjithëve vlerësimin e duhur.
Nuk është e lehtë të përshtatet banka qendrore me ndryshimet sociale, ekonomike dhe kushtetuese: nga huadhënia, transaksionet e pagesave dhe operacionet e këmbimit valutor deri te planifikimi, statistikat, kontabiliteti dhe kontrolli.
Transformimi më i thellë në historinë moderne të Bankës Kombëtare ndodhi me pavarësinë e Republikës së Maqedonisë në vitin 1991. Krijimi i një shteti të pavarur dhe sovran nënkuptonte krijimin e sistemit të vet monetar, përcaktimin e një njësie monetare kombëtare dhe krijimin e një institucioni që do të merrte përgjegjësinë për stabilitetin monetar në kushte të menaxhimit të pavarur ekonomik dhe sovranitetit monetar.
Zëvendësimi me sukses i dinarëve jugosllavë me kartëmonedha maqedonase paraqet hap historik drejt krijimit të politikës së vet monetare dhe ruajtjes së vlerës së monedhës kombëtare. Me krijimin e një shteti të pavarur, Banka Kombëtare u rrit në një bankë qendrore moderne.
Gjatë tetë dekadave të fundit, ajo ka zhvilluar kapacitetet e saj institucionale, analitike dhe operacionale, duke u përballur me sfida të brendshme dhe ndërkombëtare dhe duke luftuar për të ruajtur stabilitetin e çmimeve dhe të kursit të këmbimit.
Retrospektiva zbulon transformim të përhershëm institucional: nga një bankë qendrore brenda sistemit monetar federal, përmes një banke kombëtare republikane, në një bankë qendrore moderne të një shteti të pavarur. Sigurisht, çdo fazë ka kredon dhe fizionominë e vet, por të gjitha fazat zbulojnë një lidhje thelbësore midis zhvillimit institucional, stabilitetit ekonomik dhe llogaridhënies ndaj publikut.
Në themelet e veprimtarisë së një banke qendrore moderne janë tri parime të ndërlidhura: pavarësia, kredibiliteti dhe besimi. Ato nuk janë vetëm shënime formale të strukturës institucionale, por parakushte të rëndësishme për arritjen me sukses të objektivit kryesor të bankës qendrore: stabiliteti i çmimeve dhe stabiliteti i sistemit financiar. Pavarësia e bankës qendrore nuk është vetëm çështje teknike e politikës monetare, as nuk është vetëm çështje institucionale. Është pjesë e arkitekturës së qeverisjes ekonomike moderne, si dhe mekanizëm për mbrojtjen e interesit publik afatgjatë.
Kjo është veçanërisht e vërtetë për bankat qendrore, vendimet e të cilave ndikojnë mbi kostot e huamarrjes, kursimit, investimeve, pritjeve ekonomike dhe funksionimin e sistemit financiar. Kompetencat e tyre janë të rëndësishme, dhe për këtë arsye mënyra se si përdoren ato duhet të bazohet në ekspertizë, integritet dhe llogaridhënie të qartë institucionale. Pavarësia institucionale mundëson që vendimet të merren në bazë të analizës ekonomike, të dhënave të disponueshme dhe vlerësimit të pasojave afatgjata. Ajo krijon kushtet për zbatimin konsistent të politikës monetare dhe për ruajtjen e stabilitetit edhe në periudhat kur rrethanat ekonomike kërkojnë vendime të vështira, por të nevojshme. Në një sistem politik demokratik, institucionet e zgjidhura përcaktojnë objektivat ligjore dhe kornizën e veprimit të bankës qendrore, ndërsa autonomia e saj ofron vendimmarrje profesionale brenda kornizës së kompetencës së saj. Prandaj, pavarësia dhe llogaridhënia nuk paraqesin parime të kundërta. Përkundrazi, ato janë elementë që plotësojnë njëra-tjetrën. Pavarësia garanton gjykimin profesional, ndërsa transparenca, llogaridhënia dhe komunikimi i qartë konfirmojnë legjitimitetin e vendimeve dhe forcojnë besimin në institucion.
Besimi i publikut nuk është vetëm çështje reputacioni. Ai ka rëndësi të drejtpërdrejtë ekonomike sepse ndikon mbi pritjet e inflacionit, vendimet për kursim dhe konsum, planet e investimeve dhe parashikueshmërinë e marrëdhënieve ekonomike. Në një ekonomi të vogël dhe të hapur si e jona, në të cilën kurs i qëndrueshëm i këmbimit luan një rol qendror në kuadrin monetar, besimi në institucionet monetare dhe financiare është thelbësor. Kredibiliteti i politikave dhe qëndrueshmëria institucionale kontribuojnë në ruajtjen e stabilitetit të çmimeve dhe atë financiar dhe në krijimin e një mjedisi ekonomik më të parashikueshëm.
Të nderuar të pranishëm,
Kur flasim për stabilitetin e çmimeve, nuk po flasim vetëm për normat e inflacionit, instrumentet monetare ose treguesit makroekonomikë. Flasim edhe për standardin e jetesës së qytetarëve, sigurinë e familjeve dhe kompanive për të planifikuar të ardhmen e tyre me besim. Stabiliteti i çmimeve nuk është vetëm çështje ekonomike, por edhe çështje e sigurisë sociale dhe mbrojtjes së interesit publik. Stabiliteti monetar dhe financiar përfaqësojnë një të mirë publike pikërisht sepse përfitimet e tyre shpërndahen nga e gjithë shoqëria. Para të qëndrueshme krijojnë bazë të përbashkët për funksionimin e familjeve, ndërmarrjeve dhe institucioneve publike. Prandaj, ruajtja e stabilitetit të çmimeve kërkon qëndrueshmëri afatgjatë. Masat afatshkurtra nuk mund të zëvendësojnë nevojën për një politikë monetare të besueshme dhe të qëndrueshme. Në kushtet e presionit për zgjidhje të shpejta, e rëndësishme është të ruhet fokusi mbi stabilitetin afatgjatë dhe të shmanget marrja e masave që mund t’i minojnë pritjet ekonomike. Në këtë kontekst, rëndësia e bankës qendrore reflektohet edhe në aftësinë e saj për të ruajtur besimin në vlerën e parave, dhe kështu edhe në marrëdhëniet ekonomike që bazohen mbi to.
Megjithatë, dekadat e fundit na kanë kujtuar se stabiliteti nuk është gjithmonë i garantuar. Kriza financiare globale, pandemia, goditjet e energjisë dhe të çmimeve, si dhe tensionet gjeopolitike kanë treguar se sa shpejt mund të transmetohen shqetësimet e jashtme në ekonomitë dhe sistemet financiare vendase.
Trashëgimia tetëdhjetëvjeçare e Bankës Kombëtare është bazë e rëndësishme për zhvillimin e ardhshëm, por edhe detyrim për përmirësimin e kapaciteteve institucionale. Konfliktet gjeopolitike, fragmentimi i ekonomisë ndërkombëtare, proteksionizmi në rritje i tregtisë, borxhi i lartë publik dhe rritja më e ngadaltë e produktivitetit krijojnë burime shtesë të pasigurisë. Në të njëjtën kohë, ndryshimet klimatike dhe ngjarjet ekstreme të motit gjithnjë e më të shpeshta mund të shkaktojnë humbje ekonomike, ndërprerje të prodhimit dhe presione shtesë mbi çmimet dhe sistemin financiar.
Progresi teknologjik, në veçanti zhvillimi i inteligjencës artificiale, krijon mundësi të konsiderueshme për përmirësimin e proceseve analitike, rritjen e efikasitetit të shërbimeve financiare, përmirësimin e vlerësimit të rrezikut të kreditit dhe zbulimin më efektiv të mashtrimeve. Megjithatë, në të njëjtën kohë, ai krijon edhe rreziqe të reja që lidhen me sigurinë kibernetike, qëndrueshmërinë operacionale, përqendrimin e shërbimeve teknologjike dhe shpërndarjen e rreziqeve midis institucioneve financiare. Këto ndryshime kërkojnë që bankat qendrore, përfshirë bankën tonë qendrore, të përmirësojnë vazhdimisht kapacitetet e tyre analitike dhe teknologjike, të investojnë në njohuri dhe ekspertizë, dhe të zhvillojnë qasje të përshtatshme për vlerësimin dhe menaxhimin e rreziqeve të reja.
E ardhmja, me një fjalë, kërkon bashkëjetesën e stabilitetit institucional dhe aftësinë e përshtatjes: qëndrueshmëri në parimet, fleksibilitet në instrumentet dhe gatishmëri të vazhdueshme për sfidat e reja.
Të nderuar të pranishëm,
Së fundmi, dëshiroj t’i shpreh urimet e mia të sinqerta Bankës Kombëtare me rastin e këtij përvjetori të rëndësishëm, duke njohur kontributin e të gjitha gjeneratave të menaxherëve, bankierëve dhe punonjësve të cilët, me ekspertizën, përkushtimin dhe përgjegjësinë e tyre, e kanë krijuar dhe zhvilluar këtë institucion si shtëpinë e tyre të dytë.
Ju faleminderit.
