Presidentja Siljanovska Davkova: Së pari, nuk është rastësi që avokatia paraqet kategori kushtetuese. Së dyti, nuk është rastësi që Pavel Shatev është një nga ata që nënshkroi aktet e para që lidhen me avokatinë. Kjo do të thotë, avokatia është e pazëvendësueshme në mbrojtjen e sundimit të ligjit, dhe sot arrita të nxjerr në pah disa trende globale që nuk ekzistojnë në vendin tonë. Në fushën ligjore, gjyqësore, më shpesh, gjyqtarët rekrutohen nga avokatët më të mirë. Në vendin tonë, gjyqtarët më të mirë largohen nga gjykata. Merrni me mend pse shkojnë në avokati. Për më tepër, kur flasim për drejtësi, për prokurorinë publike, për gjyqësorin e kështu me radhë, harrojmë se avokatët janë burim juridik i njohurive, i përvojës. Pra, pse prokurorët publikë dhe gjyqtarët nuk mund të rekrutoheshin nga radhët e avokatëve, dhe jo vetëm përmes akademisë gjyqësore, në mënyrë që të fitonim cilësi për shkak të përvojës së tyre dhe për shkak të njohurive të tyre. Jam veçanërisht e lumtur sot që shoh shumë studentë këtu, nuk ka status që mund ta zëvendësojë mësuesin tek unë dhe jam krenare që shumë prej tyre janë rebelë, të zgjuar, njerëz të dijes në sallën e gjyqit dhe kjo më inkurajon se ka një shans jo vetëm për ligjin, por edhe për drejtësinë.
Pyetja e gazetarit: Zonja Presidente, çfarë ishte sulmi para automjetit të ambasadës së Bullgarisë, a mendoni se do të prishë më tej marrëdhëniet tona me Bullgarinë?
Presidentja Siljanovska Davkova: Nuk mund ta them menjëherë, sigurisht, për mua një sulm ndaj një automjeti është një akt vandalizmi, por them se nuk mund të gjykoj paraprakisht, gjykata do të thotë se çfarë ka ndodhur, por thjesht nuk e besoj. Nuk duhet të prishë marrëdhëniet. Pse? Meqenëse më duket se nuk ka pasur veprim dhe reagim më të shpejtë, për aq sa di unë, autori ose ai që e shkaktoi, zjarrvënësi, është ndaluar tashmë, le të presim dhe të shohim se çfarë thotë gjykata.
Pyetja e gazetarit: Mbi të njëjtën temë, nëse është e mundur me Bullgarinë. A mund të më thoni, ish-anëtari i Komisionit Historik Maqedono-Bullgar, Vangelov, thotë se përveç ndryshimeve kushtetuese, ka edhe gjëra dhe protokolle të tjera që duhen të kapërcehen, pra a jeni optimiste se do të kapërcehen duke pasur parasysh se ky është një njeri që ishte pjesë e Komisionit dhe e di mirë se çfarë po ndodhet në të?
Presidentja Siljanovska Davkova: Po, para së gjithash duhet të them se Ognen mendoj, se po, Profesor Ognen Vangelov është një shkencëtar politik i jashtëzakonshëm, jo vetëm një shkencëtar politik, por edhe me njohuri historike, in media res ai e pa situatën në komision nga brenda. Po, e ndoqa intervistën e tij frymëzuese shumë, shumë të plotë dhe mund të them për veten time se i kam kërkuar këshilla dhe po, ai më paraqiti pikëpamjet e tij, mendoj se madje i publikoi ato, ai ka absolutisht të drejtë. Pra, protokollet si instrumente, nuk e di nëse duhet ta përdor fjalën e duhur procesverbale, sepse këto janë protokolle të çuditshme, nuk janë si protokolle që përcaktojnë saktësisht procedurën e zbatimit të dispozitave të Traktatit të Miqësisë dhe Fqinjësisë së Mirë, sepse në Nenin 12 nuk ka asnjë dispozitë që Kushtetuta duhet të ndryshohet, kështu që mund të specifikoni se si do të zbatohet, por ne kemi një përvojë të pasur me komisionet, veçanërisht pas Luftës së Dytë Botërore, por edhe në kontinente të tjera, pas shumë konflikteve dhe mosmarrëveshjeve, francezët biseduan me gjermanët, polakët biseduan me gjermanët, por nuk mund t’i urdhëronin njëri-tjetrit, veçanërisht jo ministrat e tyre të jashtëm, të ndryshonin kushtetutën. Po, mendoj se ajo që tha Profesori Vangelov është e saktë. Jo vetëm përmes prizmit të një analize ligjore të traktatit, por edhe përmes prizmit të përvojës së tij specifike në punën e Komisionit dhe ne e dëgjojmë këtë jo vetëm nga politikanët, e dëgjojmë nga shumë njerëz të tjerë. Kjo është arsyeja pse ne besojmë se duhet të bëhet diçka tjetër, se nevojiten garanci.
Pyetja e gazetarit: Ju e mirëpritët letrën jozyrtare të Merz dhe Macron si një hap pozitiv për të thënë për Ballkanin Perëndimor në përgjithësi, çfarë përmban ajo letër jozyrtare? Por thatë se duhet t’i masim fjalët tona, derisa të dalë e vërteta. Për Maqedoninë, çfarë është e pranueshme, çfarë jo, çfarë është një kurth për Maqedoninë?
Presidentja Siljanovska Davkova: Po, është një pyetje shumë e vështirë sepse të dy po flasim për një letër jozyrtare. Pra, jo për një dokument të vetëm. Ju e patë që disa ditë pas promovimit të letrës jozyrtare nga Presidenti i Franës dhe Kancelari i Gjermanisë, pesë vende kanë propozuar tashmë një akt, gjë që është mirë. Së pari, për mua, gjë që është mirë, që për herë të parë vetoja relativizohet ose ka një përpjekje për ta relativizuar atë. Nëse e keni parë propozimin e pesë vendeve, kjo do të thotë po, dhe gjithashtu ajo që tha Komisioneri Europian për Zgjerimin, që vetoja nuk do të mund të përdoret për 15 vjet. E kam thënë shumë herë se është mjaft e qartë për mua që vetoja është e drejtë e të gjithë anëtarëve të Bashkimit Europian, por edhe një hap nga situata në të cilën ndodhemi, kur 26 vende mund të thonë se plani i veprimit është plotësisht në rregull, se ka standarde të larta, se ka mbrojtje të lirive dhe të drejtave, përfshirë të drejtat e pakicave. Dhe vendet e konfirmojnë këtë dhe tani njëri thotë jo. Kjo tregon natyrën e vendeve që përdorin veton. Kjo nuk do të mbetet me ne, por do të vazhdojë të ndodhë në të ardhmen. Ndoshta, përballë pamundësisë së zgjerimit për arsye të tjera përveç Kopenhagës, por për arsye identiteti ose historike, Bashkimi Europian nuk do të jetë në gjendje të bëhet ose të mbetet një krijim konkurrues, një sistem politik që frymëzon vendet e tjera nga Euroazia të bashkohen sepse në këtë botë komplekse lojtarësh të çuditshëm, të fuqishëm, sepse shohim se gjërat po shkojnë pak më ndryshe në Euroazi tani, kjo nuk është asgjë e re, ky është tashmë një fenomen i njohur, duhet të merren disa masa. Për ne, është mirë të përfshihemi plotësisht në tregun e vetëm, është mirë të përfshihemi në bashkëpunimin Erasmus+, është mirë të kemi qasje në shumë fonde të tjera, të cilat nuk i kishim deri më tani, sepse kështu bëheni anëtar joformal i Bashkimit Europian ose t’ju mbajë në formë dhe vazhdimisht bashkëpunon dhe europianizohet. E kam thënë, por do ta them përsëri. Është e paqëndrueshme, është e rrezikshme të dëshironi të bëheni anëtar i BE-së, të mos jeni standard sipas standardeve të BE-së, por ta bllokoni atë dhe të jeni më të fortë nga brenda me të drejtën e vetos dhe të bllokoni fqinjët. Kjo është jologjike. Kush, nëse jo aktorët rajonalë në mbrojtje të profilit rajonal dhe komunitetit rajonal? Kjo më duket gjëja më e rëndësishme. Dhe ja një hap i madh përpara, dhe tani do ta shohim. Në fund, dëshiroj vetëm të them se Komisionerja tingëllon bukur kur flet për mega të hënën në të cilën të gjithë ecën përpara e kështu me radhë. Ata bënë shumë hapa në kriteret e Kopenhagës. Po jem realiste këtu. Kam ndjenja dhe mirëkuptim të thellë për Ukrainën. Gjithashtu për Moldavinë. Megjithatë, nuk mund të mos them se Ballkani Perëndimor është shumë përpara tyre. Në fund të fundit, shqyrtimi tregon këtë dhe se nëse ata mund të përparojnë teknikisht, imagjinoni brenda një viti do të kaloni gjashtë grupet ose do të hapni kapitujt, ne mund të bëjmë të njëjtën gjë sepse pengesa ndaj nesh është irracionale sipas mendimit tim.
Pyetja e gazetarit: Zonja Presidente, do t’ju kthehem për temën e Bullgarisë. LSDM-ja opozitare në disa raste e ka nxjerrë deklaratën tuaj nga konteksti dhe ka thënë se ju i mbështesni në kërkesat e tyre, pra përmbushjen e kushtit për përfshirjen e bullgarëve në Kushtetutë, megjithatë, pas takimit në Sofje u konfirmua se, në fakt, vetëm ndryshimet kushtetuese nuk janë pengesë, por se do të ketë edhe kërkesa të tjera, përfshirë protokollet. Si do t’u përgjigjeni atyre?
Presidentja Siljanovska Davkova: Tani do t’ju them, unë nuk i mbroj kërkesat e tyre, as nuk i përfaqësoj ato, as kërkesat e tjera, unë përfaqësoj pikëpamjet e mia, sigurisht, dhe një gjë interesante, gazetarët nuk mund të kritikojnë kurrë njëri-tjetrin dhe nuk duhet të kritikojnë njëri-tjetrin, por mendoj se kur japin tekstin e deklaratës sime se nuk duhet të humbasim kohë, ata nuk duhet të na marrin kohën për problemet e identitetit, por duhet të na lënë të përqendrohemi në kriteret e Kopenhagës, dhe ne e dimë se kush është burimi, nuk është vetëm i dyti dhe i pari, domethënë, i dyti dhe protokollet e tjera do të jenë, sepse në çdo takim kjo theksohet dhe qëndrimi im është i qartë për ju. Por, mendoj se edhe shikuesve kur lexojnë u është e qartë se ky është një lloj, si të them, interpretimi interesant. Autori i deklaratës mund të japë një interpretim autentik, jam pak i befasuar, por sigurisht që përmbahem nga komentimi, sepse komentimi mbi komentet është një metodologji dhe lojë e pafrytshme, dhe unë them, le të lexojnë njerëzit, të shikojnë, të krahasojnë dhe kjo u është e qartë.
Pyetja e gazetarit: Komenti juaj mbi qëndrimin e Ali Ahmetit se në zgjedhjet duhet të formohet një koalicion “fitues me fituesin”, ju si kreu i shtetit dhe si profesoreshë e së Drejtës Kushtetuese për dhënien e shumicës parlamentare.
Presidentja Siljanovska Davkova: Koment interesant. Nuk jam këtu si profesoreshë e së Drejtës Kushtetuese, por si eksperte e Kombeve të Bashkuara për zgjedhjet. Pra, kështu. Në një moment duhet të mësojmë se pavarësisht nëse është një shoqëri multikulturore, kur ka zgjedhje, ka vetëm një fitues. Pse ndryshe do të shkonte dikush në zgjedhje nëse votat e marra nuk ishin baza për t’u shpallur fitues. Por, duke pasur parasysh strukturën tonë politike dhe partiake, edhe kur fituesi kishte shumicën prej dy të tretash, ai arriti në një koalicion, i cili është një akt shumë i përgjegjshëm. Pse? Dhe për shkak të përgjegjësisë së përbashkët, po mendoj veçanërisht për partitë shqiptare, përgjegjësinë e përbashkët për zgjidhjen e problemeve brenda institucioneve. Por çfarë është e çuditshme tek ne, në të gjitha këto vite? Rezultati nuk mund të jetë ai i dëshiruar, nëse nuk ke të drejtë të zgjedhësh dikë në koalicion me programin e të cilit, dhe madje edhe ideologjinë tënde, është i pajtueshëm. Do të ishte tjetër gjë nëse do të hynit në një koalicion parazgjedhor, siç e quajmë ne në ligjin zgjedhor. Mund të jeni një parti e vogël, por me një kapacitet të madh elektoral, kur? Nëse partitë e tjera, pra partia fituese, ju dëshironi si partner koalicioni. Por, kjo tezë se ka dy fitues dhe se ata duhet të hyjnë gjithmonë, a e dini se në çfarë do të çojë? Do të çojë në 20 vjet pushtet vetëm për njërin dhe tjetrin dhe pamundësinë për të tjerët për të hyrë në koalicion dhe, natyrisht, për t’u respektuar dhe për të marrë pozicione të caktuara. Zgjidhja është, cila është zgjidhja? Nuk duhet të përqendrohemi vetëm te ndarjet etnike dhe raporti etnik, sepse ky është gjithmonë një hap i përkohshëm drejt Marrëveshjes Kornizë, përmendi zotëria i cituar. Gjëja më e rëndësishme në Marrëveshjen Kornizë është një shoqëri civile me respekt për të drejtat etnike. Ne nuk e kemi bërë këtë, pasi Bullgaria, një anëtare e BE-së, ndalon partitë e bazuara në vija etnike dhe fetare në kushtetutën e saj. Ne e kemi respektuar realitetin dhe e kemi përfshirë atë në sistem, gjë që nuk është keq, por mendoj se shoqata, koalicioni duhet të lidhet me gjërat që janë të përbashkëta, që janë europiane, pikërisht me kriteret e Kopenhagës, sundimin e ligjit, një ekonomi liberale tregu, liri dhe të drejta të mëtejshme, duke përfshirë të drejtat e pakicave, sigurisht, ato janë demokratike, një gjyqësor i pavarur, kjo është diçka që na bashkon sepse çështjet e përbashkëta, të gjithë i mendojmë me emocione, jo gjithmonë në mënyrë racionale.
