Presidentja Gordana Siljanovska Davkova mbajti fjalim në ngjarjen “Dialogu Kombëtar Përpara COP31”, të organizuar nga UNDP në bashkëpunim me Ministrinë e Mjedisit dhe Planifikimit Hapësinor dhe Ministrinë e Energjisë, Xehetarisë dhe Lëndëve të Para Minerale.
Për Presidenten Siljanovska Davkova, ndryshimi klimatik nuk paraqet vetëm çështje e mbrojtjes së natyrës, por një krizë sistemike që prek të gjitha segmentet e shoqërisë dhe kërkon urgjencë, përgjegjësi dhe veprim të përbashkët.
Ajo theksoi rëndësinë e miratimit të shpejtë të Ligjit të Veprimit Klimatik, i cili, siç theksoi ajo, është një nga dokumentet më të rëndësishme në agjendën e reformave të lidhura me BE-në, dhe i cili ka marrë dritën jeshile nga Komisioni Europian në aspektin e përputhshmërisë me legjislacionin europian.
Përpara COP31 në Antalia, ku Presidentja Siljanovska Davkova do ta udhëheqë delegacionin shtetëror të Maqedonisë, ajo tha se duhet të paraqitemi me prioritete të qarta kombëtare, projekte të përgatitura dhe nevoja të financimit të përcaktuara konkretisht.
Sipas saj, Konferenca paraqet mundësi jo vetëm për të artikuluar prioritetet tona, por edhe për të treguar se jemi të gatshëm t’i shndërrojmë angazhimet për klimën në investime konkrete dhe rezultate të matshme.
Në vazhdim është teksti i plotë i fjalimit të Presidentes Gordana Siljanovska Davkova.
I nderuar Përfaqësues i Përhershme i UNDP-së,
Të nderuar Ministra,
Të nderuar të pranishëm,
Është nder për mua t’ju mirëpres në këtë dialog kombëtar në prag të Konferencës së Palëve, COP31 në Antalia.
Edhe këtë vit, për fat të keq, samiti i klimës do të mbahet në kushte tensionesh gjeopolitike dhe konfliktesh ushtarake. Zhurma e armëve jehon kudo në botë. Në vitin 2024, luftërat morën rreth 239,000 jetë, numri më i lartë vjetor në vitet e fundit, sipas Institutit Ndërkombëtar të Kërkimeve për Paqen në Stokholm – SIPRI. Por mes shkatërrimit, një viktimë mbetet pothuajse e padukshme, vuajtjet e saj lihen gjithnjë e më shumë në margjinat e lajmeve dhe titujve kryesorë. Ajo viktimë është planeti ynë, shtëpia jonë e vetme që po e shkatërrojmë.
Viktima injorohet, ashtu si edhe lufta e njerëzimit kundër vetë natyrës. Dhe ajo luftë është humbur tashmë.
Më lejoni t’ju kujtoj. Emetimet e gazrave serrë po e ngrohin planetin tonë dhe pasojat e ndryshimeve klimatike po shfaqen para syve tanë. Vera e vitit 2026 ishte një nga më të ngrohtat në Europë. Vlerësohet se vetëm në kontinentin tonë, rreth 50,000 njerëz vdiqën për shkak të temperaturave të larta. Valët e nxehtësisë shkaktuan thatësira dhe ulën nivelet e ujit të lumenjve kryesorë, përfshirë Danubin. Mungesa e ujit ka ndërprerë prodhimin e energjisë dhe, në Hungari, madje ka kufizuar funksionimin e centraleve bërthamore.
Pasojat janë të ndërlikuara: problemi mjedisor po bëhet sfidë energjetike, duke krijuar presion ekonomik dhe duke kërcënuar sigurinë tonë – njerëzore. Kjo është arsyeja pse ndryshimi i klimës nuk është vetëm çështje e mbrojtjes së natyrës. Është një krizë sistemike që prek të gjitha segmentet e shoqërisë. Dhe kërkon urgjencë, përgjegjësi dhe veprim të përbashkët nga ne.
Vendi im ndodhet në një nga rajonet më të prekshme nga klima në botë, Mesdheun. Raporti i Bankës Botërore mbi ndryshimet klimatike dhe zhvillimin në vendin tonë paralajmëron se humbjet nga fatkeqësitë dhe ngjarjet ekstreme klimatike në 20 vitet e fundit vlerësohen në 667 milionë dollarë amerikanë. Pa investime në përshtatje, dëmet e pritura vjetore mund të arrijnë 4% të PBB-së deri në vitin 2050.
Këto shifra nuk janë vetëm tregues ekonomikë. Ato paraqesin paralajmërim për burimet që mund të humbasim, mundësitë e zhvillimit që mund të humbasim dhe koston njerëzore që nuk duhet ta pranojmë.
Qytetarët dhe ekonomia e Maqedonisë tashmë po i ndiejnë pasojat. Më lejoni të përmend thatësirat, përmbytjet, zjarret në pyje, ndotjen e ajrit, të cilat ulin rendimentet bujqësore dhe kërcënojnë shëndetin tonë – njerëzor.
Nëse rreziqet dihen, nëse pasojat janë të matshme dhe nëse parandalimi është i mundur, pse ende shpesh veprojmë vetëm pasi dëmi është shkaktuar?
Këto janë pyetjet që ishin në fokus të sesionit me temë: “Ndryshimet Klimatike, Rreziqet dhe Sfidat”, i cili u mbajt më 7 prill të këtij viti në Kabinetin tim. Shoh shumë prej tyre këtu dhe mësoj prej tyre. Sot jam e kënaqur që midis neve janë disa nga pjesëmarrësit nga publiku shkencor dhe ekspert, të cilët më pas analizuan ndryshimet klimatike dhe rreziqet nga këndvështrime të shumëfishta dhe ofruan qasje gjithëpërfshirëse për zgjidhjen e këtij problemi dhe sfide. Nga diskutimi i tyre, do të nxjerr në pah tri çështje që kërkojnë përgjigje specifike institucionale.
Së pari, pjesa kombëtare. Në një kontekst global, pjesa maqedonase në emetimet e gazrave serrë, dhe kështu në ngrohjen globale, është e papërfillshme. Megjithatë, në nivel kombëtar dhe lokal, kjo pjesë përfaqëson një rrezik serioz shëndetësor, ekonomik dhe sigurie. Vendet e vogla, si e jona, i ndiejnë pasojat në mënyrë disproporcionale më shumë. Prandaj, nuk duhet të bëjmë kompromis me të ardhmen.
Së dyti, korniza ligjore. Projektligji i Veprimit Klimatik, mendova dhe ende mendoj, është një nga dokumentet më të rëndësishme në agjendën e reformave të lidhura me BE-në. Dy ditë më parë, morëm dritën jeshile nga Komisioni Europian se është në përputhje me legjislacionin europian. Dhe kjo më gëzon. Pa një kornizë ligjore në kohë dhe të parashikueshëm, nuk mund të ketë parandalim efektiv. Prandaj, Projektligji i Veprimit Klimatik duhet të miratohet sa më shpejt të jetë e mundur.
Por, megjithëse i nevojshëm, një kornizë e mirë ligjore nuk është e mjaftueshme në vetvete. Përveç parandalimit, ne duhet të punojmë me përkushtim edhe për përshtatjen ndaj ndryshimeve klimatike dhe forcimin e rezistencës së vendit.
Në këtë drejtim, sesioni tematik propozoi krijimin e një Sistemi Kombëtar të Integruar të Informacionit për Rreziqet e Shumëfishta për Parandalimin e Fatkeqësive, si një projekt strategjik kombëtar.
Logjika e shëndoshë na thotë se, si një vend i vogël me burime të kufizuara, nuk duhet të shpërdorojmë fondet publike, as të lejojmë që secili institucion të sigurojë veçmas sisteme të njëjta ose të ngjashme. Në vend që të dyfishojmë dhe krijojmë kapacitete paralele, duhet të lidhim dhe përmirësojmë ato ekzistuese, për të përdorur burimet në mënyrë më efikase dhe të përgjegjshme.
Një qasje e tillë e integruar do të mundësonte përdorim më të mirë të të dhënave në dispozicion, paralajmërim në kohë dhe reagim më efektiv ndaj valëve të nxehtësisë, thatësirave, stuhive, përmbytjeve dhe zjarreve pyjore. Pas kësaj iniciative qëndron një qëllim i thjeshtë, por thelbësor: të mbrohen më mirë jetët njerëzore, pronat dhe siguria e qytetarëve të Maqedonisë. Paralajmërimi që nuk arrin te qytetari në kohë nuk e përmbush qëllimin e tij.
Megjithatë, ligjet dhe sistemet do të japin rezultate vetëm nëse mbështeten nga burimet e nevojshme dhe nëse ka vazhdimësi në zbatim. Përshtatja e suksesshme ndaj ndryshimeve klimatike varet jo vetëm nga angazhimet politike, por edhe nga sigurimi i burimeve financiare të parashikueshme dhe të qëndrueshme.
Zgjidhjet ekzistojnë, dhe mekanizmat europianë dhe ndërkombëtarë për financim, mbështetje teknike dhe transferim teknologjik janë në dispozicion. Detyra jonë është t’i përdorim ato në mënyrë aktive. Kjo do të thotë përgatitjen e projekteve cilësore, lidhjen e shkencës, institucioneve, komunave dhe sektorit privat dhe sigurimin që investimet të sjellin rezultate të qarta dhe të matshme.
Në prag të COP31, ne duhet të paraqitemi me prioritete të qarta kombëtare, projekte të përgatitura dhe nevoja financimi të përcaktuara posaçërisht. COP31 duhet të paraqet mundësi jo vetëm për të artikuluar prioritetet tona, por edhe për të demonstruar se jemi gati të përkthejmë angazhimet klimatike në investime konkrete dhe rezultate të matshme.
Prandaj, le ta përdorim këtë dialog për të kaluar nga angazhimet në detyrime, nga planet në investime dhe nga reagimi në parandalim.
Shkenca mund të identifikojë rreziqet. Komuniteti profesional mund të ofrojë zgjidhje. Por shteti duhet të krijojë kushtet që ato të bëhen realitet. Detyrimi ynë sot nuk është të vërtetojmë përsëri se problemi ekziston, por të biem dakord për atë që do të bëjmë, kush do të jetë përgjegjës për çfarë dhe me çfarë mjetesh.
Të nderuar,
Që të ndodhen ndryshime themelore, gjëja më e rëndësishme është ta ndryshojmë mënyrën e të menduarit. Nga politikani te biznesmeni, nga gazetari te punëtori, të gjithë duhet ta dinë se nuk duhet të jetë fati ynë që një grusht njerëzish, të shtyrë nga interesa ekonomike afatshkurtra, të shfrytëzojnë boshllëqet, për të mos thënë boshllëqet në procedurat për para të shpejta, për të errësuar të ardhmen e çdo qytetari që jeton në vendin tim dhe tuajin. Që ky nuk është një fat i pandryshueshëm, duhet t’u mësojmë fëmijëve që në moshë të vogël, përmes sistemit tonë arsimor.
Në këtë fushë, askush nuk është fajtor, të gjithë mbajnë fajin. Disa duke bërë diçka, e disa duke mos bërë diçka. As biznesmeni që nuk i respekton rregullat për hir të fitimit, as shërbimet kompetente shtetërore të inspektimit që nuk kryejnë gjithmonë mbikëqyrje të mjaftueshme inspektuese, as prindërit që nuk e mësojnë fëmijën e tyre se nuk duhet të hedhë mbeturina nga dritarja e makinës, as gazetari që nuk i mban këto çështje në vëmendjen e publikut mjaftueshëm. Të gjithë ne, të gjithë ne, jemi fajtorë dhe për këtë arsye duhet të jemi të gjithë pjesë e zgjidhjes dhe të mbikëqyrim zbatimin e saj.
Dhe, me të gjitha këto, le të krijojmë një kontratë shoqërore me natyrën, domethënë atë që një filozof i mençur francez Michel Serre e quajti kontratë natyrore, me të cilën do ta trajtojmë natyrën si partnerin tonë, jo si kundërshtar.
Ju faleminderit.
